Eustat

Jardunbide egokien kodea europar estatistikan

EUROPAKO ESTATISTIKEN PRAKTIKA EGOKIEN KODEA

ESTATISTIKA-PROGRAMAREN BATZORDEAK 2005EKO OTSAILAREN 24AN ONARTUA.

Praktiken Kodea 15 Oinarri ezberdinez osatuta dago. Gobernantzaz arduratzen diren agintariek eta Europar Batasuneko estatistika-agintaritzek Kodean xedatu diren oinarriak errespetatzeko konpromisoa hartzeaz gain, behar bezala aplikatzen dela ziurtatzeko aldizka berrikusiko dutela agindu dute, oinarri bakoitzari dagokion Praktika egokien adierazlea erabiliz horretarako; izan ere, adierazle horiek erreferentziatzat hartu beharko dira.

 

Eremu instituzionala

Faktore instituzionalek zein antolamendukoek eragin nabarmena daukate Europako estatistikak gauzatzen eta zabaltzen dituen estatistika-agintaritzaren eraginkortasunean eta sinesgarritasunean. Ondokoak dira bereizi beharreko kontzeptuak: independentzia profesionala, datuak biltzeko mandatua, baliabideen egokitzapena, kalitatearekiko konpromisoa, isilpekotasun estatistikoa, inpartzialtasuna eta objektibotasuna.

 

1. oinarria: Independentzia profesionala

Beste sailetako eta erakunde politikoetako estatistika-agintaritzen independentzia profesionalak, arautzaileak zein administraziokoak, baita sektore pribatuko operadoreenak ere, Europako estatistiken sinesgarritasuna bermatu egiten du.

Adierazleak:

• Legeriak dioenez, estatistika-agintaritza guztiz independentea da estatistika ofizialak gauzatzeko eta zabaltzeko unean, inolako interferentzia politikoren edo kanpoko beste interferentziaren eraginik izan gabe.
• Estatistika-agintaritzaren zuzendariak, bere botereari esker, agintaritza publikoetarako zein administrazioko erakunde publikoetarako sarbidea erabat mugatzen du. Zuzendariak ahalmen profesional handia izan behar du.
• Estatistika-agintaritzaren zuzendariaren ardura da eta, egokia denean, agintaritza horren estatistika-erakundeen nagusiena ere bai, Europako estatistikak independenteki gauzatzen eta zabaltzen direla ziurtatzea.
• Estatistika-agintaritzaren zuzendariak eta, behar denean, haren estatistika-erakundeen nagusiek izango dute soilik metodoak, arauak eta estatistikarako hautatuko diren prozedurak erabakitzeko eskubidea, baita estatistika-jakinarazpenetan agertuko den edukiari eta horien egutegiari buruz erabakiak hartzeko aukera ere.
• Estatistika-lanen programak argitaratzen dira, eta izandako aurrerakuntzak deskribatzen dituzten txostenak ateratzen dira aldizka.
• Jakinarazpen estatistikoak argi eta garbi ezberdintzen dira, eta deklarazio politikoez aparte argitaratu egiten dira.
• Behar denean, estatistika-agintaritzak estatistikaren inguruko iruzkin publikoak gauzatzen ditu, eta estatistika ofizialei zuzendutako kritikak eta horiek gaizki erabilitako kasuak sartzen ditu bertan.

 

2. oinarria: Datuak biltzeko mandatua

Estatistika-agintaritzek mandatu juridiko argia izan behar dute Europako estatistikak egiteko erabili behar den informazioa bildu ahal izateko. Estatistika-agintaritzak eskatzen badu, administrazioak, enpresak, etxebizitzak eta, oro har, publiko osoa legearen aurrean derrigortuta egon daitezke Europako estatistikak egiteko behar diren datuetan sartzen uztera, edo aipatutako datuak ematera.

Adierazleak

• Legerian zehaztu egiten da estatistika ofizialak gauzatzeko eta zabaltzeko beharrezkoa den informazioa biltzeko mandatua.
• Legeria nazionalak administrazio-espedienteak erabiltzeko baimena ematen dio estatistika-agintaritzari, betiere helburua estatistikak egitea bada.
• Egintza juridiko batez baliatuz, estatistika-agintaritzak inkesta estatistikoei erantzutera behartu ditzake herritarrak.

 

3. oinarria: Baliabideen egokitzapena

Estatistika-agintaritzek dituzten baliabideak nahikoak izan behar dira Europako estatistikek jartzen dituzten baldintzak bete ahal izateko.

Adierazleak:

• Egungo Europako estatistikek eskatzen dituzten beharrei erantzuteko, bai tamainaz, bai kalitatez egokiak diren giza zein finantza-baliabideak eta baliabide informatikoak daude.
• Europako estatistiken hedapena, zehaztasuna eta kostuak unean dauden beharrekiko proportzionalak dira.
• Europako estatistika berrien eskaerak aztertzeko eta arrazoitzeko prozedurak daude, euren kostuen arabera aztertzen direnak.
• Europako estatistika guztiak etengabe egitea beharrezkoak diren ala ez aztertzeko prozedurak daude. Horrela, etengabeak ez direnak edo murriztu daitezkeenak aurkitu ahal dira eta, horri esker, baliabide gutxiago erabiliko dira.

 

4. oinarria: Kalitatearekiko konpromisoa

Europako estatistika-sistema (EES) osatzen duten kide guztiek bere gain hartzen dute Europako estatistika-sistemaren kalitateari buruzko Adierazpenean xedaturiko oinarriei jarraiki lan egiteko eta lankidetzan aritzeko konpromisoa.

Adierazleak:

• Produktuaren kalitatea aldizka aztertzen da, EESren kalitate-osagarrietan oinarrituz horretarako.
• Estatistiken bilketa-lanak, tratamendua eta zabalkundearen kalitatea kontrolatzeko prozesuak daude.
• Kalitateari buruzko gaiak lantzeko prozesuak daude, eta horietan eremu honetako konpromiso batzuk biltzen dira. Horrez gain, egungo zein etorkizuneko inkestak antolatzeko garaian orientazioa eskaintzen duten prozesuak daude.
• Kalitatearen inguruan emandako orientazioak dokumentuetan bilduta daude, eta langileek behar bezalako trebakuntza jaso dute. Aipatutako orientazioak idatziz ematen dira eta publikoari eskaintzen zaizkie.
• Estatistika-produkzio nagusia aldizka berrikusi egiten da eta azterketa sakona egiten zaio; behar denean, kanpoko adituei laguntza eskatzen zaie..

 

5. oinarria: Isilpekotasun estatistikoa

Erabat bermatu beharra dago datu-hornitzaileen pribatutasuna (etxebizitzak, enpresak, administrazioak eta bestelako inkestatuak), horiek emandako informazioaren isilpekotasuna eta estatistikak egiteko soilik erabiliko diren datuen erabilera.

Adierazleak:

• Legerian isilpekotasun estatistikoa bermatu egiten da.
• Estatistika-agintaritzan aritzen diren langileek, izendatuak izan bezain laster, isilpekotasunaren konpromiso juridikoa sinatu behar dute.
• Isilpekotasun estatistikoa nahita hautsi bada, zigor larriak ipiniko dira, isilpekotasuna ez betetzearen arrazoia edozein dela ere.
• Estatistikak gauzatzeko eta zabaltzeko prozesuetan isilpekotasun estatistikoa babesteko moduaren inguruko jarraibideak eta orientazioak ematen dira. Aipatutako orientazioak idatziz ematen dira eta publikoari eskaintzen zaizkie.
• Baliabide fisiko zein teknologikoak daude, datu-base estatistikoen segurtasuna eta osotasuna babeste aldera.
• Mikrodatuetara heldu ahal izateko protokolo zorrotzak aplikatzen zaie kanpoko erabiltzaileei, eta mikrodatuak ikerketak egiteko baino ez dituzte erabiliko.

 

6. oinarria: Inpartzialtasuna eta objektibotasuna

Estatistika-agintaritzek zientzia-askatasuna errespetatuz, objektibotasunez, profesionaltasunez eta gardentasunez gauzatu eta zabaldu behar dituzte Europako estatistikak. Horrela, erabiltzaile guztiek tratu bera jasoko dute.

Adierazleak:

• Estatistikak hausnarketa estatistikoek baldintzatutako oinarri objektibo batean biltzen dira.
• Hausnarketa estatistikoek baldintzatzen dituzte aukeratzen diren iturriak eta teknikak.
• Argitaratutako estatistiketan atzeman diren akatsak zuzendu eta ahalik eta lasterren aditzera ematen dira.
• Estatistika-agintaritzak erabilitako metodoen eta prozeduren inguruko informazioa publikoaren eskura dago.
• Aldez aurretik iragarriko da estatistikei buruzko jakinarazpena argitaratuko den eguna eta ordua.
• Erabiltzaile guztiek daukate aldi berean estatistika-jakinarazpenetan sartzeko aukera, eta kanpoko erabiltzaileentzat jakinarazpen pribilegiatua dena mugatu, kontrolatu eta argitaratu egiten da. Informazioa ezkutuan ematen bada, aurretik sinatutako jakinarazpen-akordio guztiak berrikusi behar dira inpartzialtasuna bermatua izan dadin.
• Prentsaurrekoetan emandako jakinarazpen eta deklarazio estatistikoak objektiboak ez ezik, inpartzialak dira.

Prozesu estatistikoak

Estatistika-agintaritzek erabilitako estatistika ofizialak antolatu, bildu, gauzatu eta zabaltzeko prozesuetan erabat bete behar dira Europako zein nazioarteko arauak, orientazioak eta praktika egokiak. Kudeaketa mota egokia izateak eta eraginkorra izateak estatistiken sinesgarritasuna indartzen dute. Hori guztia bete dadin, ondokoa behar da: metodologia sendo bat izatea, estatistika-prozedura aproposak edukitzea, inkestak egin behar dituztenek zama gehiegi ez jasatea eta kostua/eraginkortasuna lotura kontuan hartzea.

 

7. oinarria: Metodologia sendoa

Kalitatezko estatistikek metodologia sendo bat izan behar dute oinarri; hori lortu ahal izateko, tresna, prozedura eta ezagutza espezializatu egokiak behar dira.

Adierazleak:

• Estatistika-agintaritzaren esparru metodologiko orokorra Europako zein nazioarteko arauei, orientazioei eta praktika egokiei jarriki gauzatzen da.
• Estatistika-agintaritza guztietan kontzeptuak, definizioak eta sailkapen estandarrak koherentziaz aplikatu direla ziurtatzeaz arduratzen diren prozedurak daude.
• Enpresen erregistroa eta biztanleriaren inkesten eremua aldizka aztertzen dira eta beharrezkoa denean egokitu, kalitate handia bermatu dadin.
• Sailkapen nazionala eta sektorizazio-sistema bat datoz, baita eremu bereko Europako sistemak ere.
• Diziplina akademiko zehatzetan titulua dutenak kontratatu egiten dira.
• Langileek prestakuntza ikastaroak jasotzen dituzte eta haientzat interesgarriak diren nazioarteko konferentzietara joaten dira. Gainera, estatistika eremuan lan egiten duten nazioarteko adituak ezagutzeko parada daukate, profesional onenetan oinarrituz ikas dezaten eta euren ezagutza espezializatuak areagotu daitezen.
• Zientzia alorrarekin batera aritzeko lankidetza bat hitzartzen da; horren guztiaren xedea metodologia hobetzea da. Horretarako, kanpoko berrikuspenen bitartez, aplikatu diren metodoen kalitatea eta eraginkortasuna aztertzen da. Horrez gain, ahal denean tresna hobeak erabiltzen saiatzen da.

 

8. oinarria: Estatistika-prozedura aproposak

Kalitatezko estatistikek estatistika-prozedura aproposak izan behar dituzte oinarri, datuak biltzen hasten direnetik horiek balioztatuak izan arte aplikatu behar direnak.

Adierazleak:

• Europako estatistikak administrazio-datuetan oinarritzen direnean, administrazio-helburuetarako erabili diren definizioak eta kontzeptuak estatistika egiteko behar direnen antzekoak izan behar dira.
• Inkesta estatistikoen kasuan, galdesortak datuak bildu aurretik sistematikoki onartu egiten dira.
• Bai inkesten diseinuak, bai laginen aukeraketak zein haztapenak oinarri sendoak dauzkate, eta xedatutakoaren arabera berrikusi edo eguneratzen dira.
• Eremuan egindako lana, datuak sartzea eta horien kodifikazioa ohiko moduari jarraiki kontrolatu eta berrikusi egiten dira, xedatutakoaren arabera.
• Edizio-sistema informatikoak eta inputaziokoak erabiltzen dira, eta xedaturikoaren arabera aldizkako berrikuspenak edo eguneraketak izaten dira.
• Berrikuspenak prozedura normalizatuen, bateratuen eta gardenen bidez egiten dira.

 

9. oinarria: Inkestatuentzat gehiegizkoa ez den zama

Jakinarazpenak dakarren zama erabiltzaileen premiekiko proportzionala izan behar da, eta inkestatuek ez dute gehiegizko zama jasan behar. Estatistika-agintaritzak inkestari erantzuteak dakarren zama kontrolatu egiten du, eta zama hori gero eta txikiagoa izan dadin, zenbait helburu ezartzen ditu.

Adierazleak:

• Europako estatistiken eskaeren hedapena eta zehaztasuna benetan beharrezkoa diren kasuetara mugatzen dira soilik.
• Jakinarazpenak dakarren zama inkesta bete behar duten herritarren artean ahalik eta gehien sakabanatzen da, eta laginketa-teknika aproposak erabiltzen dira horretarako.
• Hein batean, enpresei buruz eskatzen den informazioa erraz lor daiteke haien kontuei esker; ahal bada, bitarteko elektronikoak erabiltzen dira informazio horren transmisioa ahalbidetzeko.
• Informazio zehatza unean bertan eskura ez dagoenean, kalkulu eta hurbilketa fidagarrienak ontzat ematen dira.
• Informazio-eskaerak bi bider eskatu ez daitezen, ahal dela, administrazio-iturriak erabiliko dira.
• Estatistika-agintaritzek datuak elkarrekin adostu ohi dituzte inkesten kopurua biderkatu ez dadin.

 

10. oinarria: Kostua-eraginkortasuna lotura

Baliabideak eraginkortasunez erabili behar dira.

Adierazleak:

• Estatistika-agintaritzak dituen baliabideen erabilera kontrolatu egiten da; horretarako, barneko zein kanpoko neurri independenteak hartzen dira.
• Ohiko administrazio-eragiketak (datuak hartzea, kodifikatzea edo balioztatzea, esaterako) ahalik eta gehien automatizatu egiten dira.
• Datuak bildu, tratatu eta zabaltzeko prozesuetan informazio eta komunikazioko teknologiaren produktibitatea optimizatzen ari da.
• Ahalegin proaktiboak egiten ari dira administrazio-erregistroen ahalmen estatistikoa hobetzeko eta kostu handiak eragiten dituzten zuzeneko inkestak ekiditeko.

Ekoizpen estatistikoa

Eskura dauden estatistikek Europako instituzioen, gobernuen, ikerketa-erakundeen, enpresen eta, oro har, publikoaren premiei erantzun behar diete. Garrantzitsuena ondokoan datza: estatistikak noraino diren egokiak, zehatzak, fidagarriak, beharrezkoak eta koherenteak; zein puntutaraino diren konparagarriak eskualde eta herrialdeen artean, eta erabiltzaileek zenbaterainoko erraztasuna duten horietara heltzeko.

 

11. oinarria: Egokitasuna

Europako estatistikek erabiltzaileen premiak asebete behar dituzte.

Adierazleak:

• Erabiltzaileei galdetzeko prozesuak daude, baita premiak asetzeari dagokionez, estatistiken egokitasun eta erabilpena kontrolatzekoak ere. Horrez gain, premia eta lehentasun berrien inguruan aholkuak jasotzeko prozesuak daude.
• Lehentasuna duten premiei erantzuten zaie, eta laneko programan islatzen dira horiek.
• Aldizka, erabiltzaileen asebetetze-maila ezagutzeko inkestak egiten dira.

 

12. oinarria: Zehaztasuna eta fidagarritasuna

Europako estatistikek errealitatea zehaztasunez eta fidagarritasunez islatu behar dute.

Adierazleak:

• Jatorrizko datuak, bitarteko emaitzak eta ekoizpen estatistikoa ebaluatu eta balioztatu egiten dira.
• EESren kalitate-osagarrien eremuan oinarrituz, bai laginketa-erroreak, bai laginketakoak ez direnak, sistematikoki neurtu eta dokumentatu egiten dira.
• Ebaluaketa horiek beti bezala gauzatzen dira, eta berrikuspenetan egindako ikerketak zein analisiak erabiltzen dira prozesu estatistikoak egokitzeko.

 

13. oinarria: Aukera eta puntualtasuna

Europako estatistikak behar denean eta puntualtasunez zabaldu behar dira.

Adierazleak:

• Europako zein nazioarteko zabalkunde arau zorrotzek aukera baldintzatu egiten dute.
• Ordu jakin bat ezartzen da Europako estatistikak argitaratzeko.
• Europako estatistiken aldizkakotasuna ezartzeko garaian, erabiltzaileen baldintzak ahalik eta gehien kontuan hartzen dira.
• Jakinarazpena ezarritako orduarekin bat ez badator, aldez aurretik emango da horren berri dagozkien azalpenak emanez, eta jakinarazpena emateko epe berri bat xedatuko da.
• Egokia denean, kalitate orokor onargarria duten aurretiazko emaitzak hedatu daitezke.

 

14. oinarria: Koherentzia eta konparagarritasuna

Europako estatistikak koherenteak izan behar dira euren eremuaren barruan, eta konparagarriak eskualde eta herrialdeen artean; iturri ezberdinetatik abiatuz, posible izan beharko lirateke lotutako datuak nahastea eta bateratzea.

Adierazleak:

• Estatistikak koherenteak edo bateragarriak dira itxurazko epe batean.
• Estatistikak inkesta eta iturri ezberdinetan izandako hedapena, definizioak eta sailkapenei dagozkien arau komunak oinarri hartuta biltzen dira.
• Inkesta eta iturri ezberdinen estatistikak alderatu eta bateratu egiten dira.
• Europako estatistika-sistemaren eta bestelako estatistika-sistemen artean aldizkako hartu-emanak eginez, datuak nazioz gaindiko beste batzuekin konparatzeko aukera bermatzen da; Estatu kideek eta Eurostatek estuki egindako elkarlanari esker, ikerketa metodologikoak egiten dira.

 

15. oinarria: Eskuragarritasuna eta gardentasuna

Europako estatistikak gardentasunez aurkeztu behar dira, ulergarriak izan behar dira. Horrez gain, behar bezala zabaldu eta eskuragarriak izan behar dira. Gainera, estatistika horiek inpartzialtasunez lortzeko aukera eman beharko litzateke, metadatuak erabiliz eta laguntzarako orientazioa izanez.

Adierazleak:

• Estatistikak aurkezteko moduak interpretazio egokiak egitea eta alderaketa garrantzitsuak ateratzea ahalbidetzen du.
• Estatistikak zabaltzeaz arduratzen diren zerbitzuek informazio eta komunikazioko teknologia berriak erabiltzen dituzte eta, egokia bada, ohiko kopia inprimatu bat ere bai.
• Posible denean, neurrira egindako azterketak eskaini eta argitaratu egiten dira.
• Mikrodatuetan sar daiteke, betiere ikerketak egiteko erabili behar badira horiek. Aipatutako sarbidea protokolo jakinez babestuta dago.
• Metadatuak metadatuen sistema normalizatuetan oinarrituz daude dokumentaturik.
• Erabiltzaileei prozesu estatistikoetan erabilitako metodologiaren inguruko informazioa eskaintzen zaie, baita EESren kalitate-irizpideetan oinarrituz, ekoizpen estatistikoaren kalitatearen ingurukoa ere.

 

Dokumentu honetan agertzen diren terminoen definizioak:

Erkidegoan gauzatzen diren estatistikak Europako estatistikak dira; Erkidegoko estatistikari buruzko 1997ko otsailaren 17ko Kontseiluaren 322/97 (EE) Arautegian definituta agertzen dira. Estatistika-agintaritza nazionalek eta Erkidegoko estatistika organoak horiek guztiak gauzatu eta definitu zituzten, Itunaren 2.ataleko 285. artikuluan oinarrituz horretarako.

Estatistika-agintaritzak esanahi ezberdinak ditu dimentsioaren arabera. Estatuan, Estatistikako Institutu Nazionalaz aparte, Europako estatistikak gauzatzeaz eta zabaltzeaz arduratzen diren gainontzeko estatistika-erakundeak dira. Europa bere osotasunean hartuz, aldiz, Eurostat daukagu estatistika-agintaritza bakarra.

Europako estatistika sistema, hemendik aurrera EES izendatuko duguna, Eurostatek, estatistika erakunde nazionalek eta Estatu kide bakoitzean Europako estatistikak gauzatzeaz eta zabaltzeaz arduratzen diren gainontzeko estatistika erakundeek eratutako elkartea da.

 

Erreferentzia-dokumentoak

• Batzorde Europarraren Aholkua jardunbide estatistikoetarako (es)
• Kalitatea Europako sistema estatistikoan